Zeldzame natuur in volle ontwikkeling
De Schelde stond decennialang op de rand van ecologische instorting. Door vervuiling en verharding van de oevers werd het water zuurstofarm en verdween bijna alle leven. Maar de afgelopen twintig jaar is het tij gekeerd: betere waterzuivering én het herstel van getijdennatuur hebben de rivier opnieuw zuurstof gegeven.
Hoog slik en pioniersschor – de jonge, dynamische overgangszones tussen water en land – spelen daarin een sleutelrol. Ze fungeren als kraamkamers voor vissen, rustgebieden voor steltlopers en eenden en natuurlijke filters die voedingsstoffen uit het water halen. Zowel in ontpolderingen als in GGG’s ontstaan deze habitats, maar in ontpolderingen kan het volledige natuurlijke traject van slik naar schor zich vrij ontwikkelen, wat de waterkwaliteit én de biodiversiteit versterkt.
Dubbele winst: natuur én veiligheid
Ontpolderingen verhogen niet alleen de biodiversiteit, ze verbeteren ook aantoonbaar de veiligheid. Ze geven de rivier de ruimte om hoogwater tijdelijk op te slaan, waardoor de druk op dijken stroomopwaarts afneemt.
Recent onderzoek in de Hedwige-Prosperpolder toont dat deze gebieden – ondanks natuurlijke opslibbing – meer waterveiligheid opleveren dan eerder aangenomen. De aanwezigheid van uitgestrekte slikken en schorren dempt de golfslag sterk, wat bij stormtij een groot verschil maakt voor dijken en omliggende dorpen.
Wie vandaag langs een ontpolderd gebied wandelt of fietst, ziet het resultaat: een landschap in beweging. Open slikken die evolueren naar groene schorren, vogels die foerageren aan de vloedlijn, en een rivier die eindelijk weer vrij kan stromen.
Geen gemakkelijke keuze, wel de juiste
Ontpolderen ligt gevoelig. Zeker in Nederland, waar land winnen op het water eeuwenlang een bron van identiteit en trots was. Land ‘teruggeven’ aan de rivier lijkt een stap terug, terwijl het net een stap vooruit is richting een veilig en gezond estuarium.
De realiteit is helder: de rivier heeft ruimte nodig en er is geen duurzaam alternatief. De Schelde is geen afvoerbuis, maar een levend systeem dat alleen kan functioneren als de natuurlijke balans wordt hersteld. Ontpolderingen tonen dat het kan, met meetbare winst voor waterveiligheid, natuur en waterkwaliteit.
We moeten slikken en schorren creëren
Om de Europese Natura 2000-doelen te halen, én om de Schelde en de Westerschelde toekomst te geven, moeten we bijkomende slikken en schorren ontwikkelen – zowel in België als in Nederland. Zonder die getijdennatuur verliest de Schelde haar veerkracht, verslechtert de waterkwaliteit en verdwijnt het leefgebied van tal van soorten.
We mogen niet vergeten hoe ver we zijn gekomen: begin 21e eeuw was de Schelde biologisch praktisch dood. Dankzij inspanningen in waterzuivering, strengere lozingsnormen en grootschalige natuurherstelprojecten keert het leven terug. We zien opnieuw bevers, otters, herstellende vispopulaties en duizenden trekvogels.
Maar dat herstel is geen eindpunt. Het is een start. Als we de Schelde een levende rivier willen houden, móéten we het estuarium verder herstellen. Ontpolderen is daarbij geen controversiële keuze, maar een noodzakelijke stap vooruit.
Meer weten?
Lees hier het volledige INBO-rapport rond de ecologische voordelen van ontpolderingen:
https://www.vlaanderen.be/inbo/publicaties/overzicht-van-de-ecologische-voordelen-van-ontpolderingen