De nieuwste Natura 2000-rapportage schetst een dubbel beeld van de Vlaamse natuur: er is hoopgevend herstel, maar tegelijk blijven de algemene cijfers zorgwekkend. Net daarom is het belangrijk om te tonen wat werkt. Het Sigmaplan is daarvan een sterk voorbeeld. In de Scheldevallei bewijst het al jaren dat waterveiligheid en natuurherstel perfect samengaan.
De natuur in Vlaanderen blijft zwaar onder druk staan. Veel beschermde habitats scoren nog altijd slecht en vooral natte natuur heeft het moeilijk door verdroging, versnippering en een hoge milieudruk. Toch tonen de trends ook iets anders: waar er gericht en langdurig wordt geïnvesteerd in herstel, reageert de natuur snel en zichtbaar.
Precies daar maakt het Sigmaplan het verschil. Het Sigmaplan werd opgezet om Vlaanderen beter te beschermen tegen overstromingen langs de Schelde. Door gecontroleerde overstromingsgebieden en wetlands aan te leggen, krijgt water opnieuw ruimte. Dat vermindert het risico op wateroverlast, maar levert tegelijk ook grote natuurwinsten op. Die aanpak – een natuurgebaseerde oplossing – blijkt robuust en toekomstgericht: slikken, schorren en natte graslanden werken als een natuurlijke spons. Ze houden water vast bij hevige regen en geven het langzaam vrij in droge periodes.
Terugkeer van fint, otter en zeearend
De herstelde natuur in de Scheldevallei trekt soorten aan die lange tijd verdwenen of zeldzaam waren. Zo zwemt de fint, een trekvis die vroeger uit de Schelde verdwenen was, opnieuw in de rivier. Ook de otter is op verschillende plaatsen terug. Daarnaast worden langs de Schelde opvallend vaker topsoorten waargenomen, zoals de zeearend. Deze terugkeer is geen toeval: ze is het resultaat van een betere waterkwaliteit én van jarenlange natuurinrichting.
Het succes van het Sigmaplan toont ook een belangrijke les uit de Natura 2000-rapportage: natuurherstel vraagt tijd, ruimte en continuïteit. Veel habitats en soorten herstellen niet op enkele jaren. Maar met een duidelijke langetermijnvisie en een consequente uitvoering komt er wel degelijk resultaat. Dat zien we vandaag in de Scheldevallei.
Natte natuur is nodig
Bovendien gaat de meerwaarde van het Sigmaplan verder dan biodiversiteit alleen. Natuurherstel helpt Vlaanderen zich beter te wapenen tegen extremere weersomstandigheden. De gecontroleerde overstromingsgebieden van het Sigmaplan zijn in de eerste plaats bedoeld om gebieden langs de Schelde te beschermen tegen overstromingen bij stormtij en hoge waterstanden. Tegelijk bewijzen natte natuur en overstromingsgebieden ook hun nut in periodes van veel neerslag: ze helpen water bufferen en maken onze omgeving weerbaarder tegen weersextremen. Bovendien zorgen ze voor extra kansen voor recreatie en beleving.
De boodschap uit de recente rapportage is duidelijk: natuurherstel werkt, maar we mogen niet wachten tot het te laat is. Zeker voor natte natuur is tijdverlies riskant. Wanneer veengebieden en andere natte systemen te sterk uitdrogen, dreigt onherstelbare schade. Net daarom is het belangrijk om de lessen van de Schelde door te trekken naar andere valleien en stroomgebieden. Met het Sigmaplan laat Vlaanderen zien dat investeren in ruimte voor water ook investeren is in natte natuur en maatregelen om negatieve gevolgen van klimaatverandering te beperken.
