Wie vandaag langs de rivier peddelt, ziet meer dan water. Meer dieren, minder afval en slimme sensoren tonen hoe sterk onze rivieren veranderd zijn én hoe kwetsbaar ze tegelijk blijven.
Raf van Hulle woont al 23 jaar aan de Beneden-Zeeschelde, aan de oevers van de Dijle, tussen Muizen en Mechelen. De architect vormde er een oud fabriekspand om tot lofts. Die locatie is niet toevallig gekozen, want Raf is een groot liefhebber van water en watersport en brengt vele uren door op zijn kajak. “Dat is pure ontspanning in een soms wondermooi landschap. In het Scheldegebied in Hamme bijvoorbeeld (het Wal-Zwijn-gebied) zie je hoe de natuur heeft geprofiteerd van alle nieuwe schorren en slikken die er zijn ontstaan. Daar is de laatste jaren een gecontroleerd overstromingsgebied van 165 hectare aangelegd.”
En niet alleen de flora floreert, ook de fauna doet zijn voordeel. “Ik zie vaak nieuwe diersoorten waarvan ik vroeger dacht dat ze compleet verdwenen waren. Ringslangen bijvoorbeeld. Die zie je heel mooi haaks op de stroomrichting van de ene naar de andere oever oversteken. Of bevers, die zijn al bijna standaard tegenwoordig (lacht). Je ziet overal hun bouwsels of je hoort ze met hun staart op het water kloppen om hun soortgenoten te waarschuwen dat er mensen aankomen. Otters heb ik nog niet gezien. Die zitten er naar het schijnt al, maar ze laten zich moeilijk spotten.”
Het kajakken is voor Raf trouwens niet alleen een leuk tijdverdrijf, regelmatig organiseert hij ook clean-ups. “Dat gaat dan ook om zijlopen van de Dijle of de Zenne”, legt hij uit. “We gaan daar bij hoogtij met onze kajaks op om het afval op te ruimen. Dat blijft helaas nog altijd nodig. De situatie in de grote rivieren is sterk verbeterd, maar het is echt verbazingwekkend hoeveel troep je nog altijd uit die zijlopen haalt.”
Eenmaal weer thuis gaat die natuurbeleving gewoon door, maar dan op een rustigere manier. “Ik ontdek vanuit mijn living hoe de getijden werken, hoe de stroming verandert en hoe de regen en de wind en zelfs de maanfasen hun invloed hebben. De Dijle staat tot aan Rijmenam zelfs nog beperkt onder invloed van het getij. Dat is fascinerend om te zien. En zo leer je het water echt waarderen.”
En de mens profiteert nog op een andere manier van de vernieuwde aandacht voor water. Zo botst Raf vanop zijn kajak constant op sporen van het Sigmaplan, het grootschalig project dat Vlaanderen beschermt tegen overstromingen en tegelijk ook de riviernatuur herstelt. “Er zijn gecontroleerde overstromingsgebieden zoals Zennegat, Wal-Zwijn, Polders van Kruibeke. Ontpolderingen zoals Wijmeers en wetlands zoals Varenheuvel-Abroek. Maar je ziet het ook in kleine, digitale oplossingen. Het aantal watersensoren is de laatste jaren bijvoorbeeld enorm uitgebreid. Daarmee kun je op waterinfo.be de waterpeilen in de gaten houden.”
Ondanks de positieve evoluties zijn er nog wel aandachtspunten. Zo merkt Raf hoe rivieren een van de eerste slachtoffers zijn van de huidige klimaatverandering. “Steeds meer beken zijn in de zomer niet meer toegankelijk, puur omdat ze niet genoeg water meer bevatten”, vertelt hij. “Dat is de laatste jaren schrikbarend toegenomen. Ik maak me daar echt wel zorgen om.” Toch doet ook hier het Sigmaplan een duit in het zakje. Nieuw aangelegde wetlands bijvoorbeeld helpen het droogteprobleem te tackelen.
Volgens Raf is het dan ook hoog tijd dat we anders naar onze waterlopen gaan kijken en ze niet langer als vanzelfsprekend beschouwen. “We moeten met z’n allen beseffen dat water de levensader van onze natuur is en dat een gezonde rivier begint bij aandacht voor het hele ecosysteem.”
