Scheldebroek: ruimte voor water, natuur en landbouw
Scheldebroek is een gecontroleerd overstromingsgebied op de grens van Berlare en Zele. Het gebied is ongeveer 31 hectare groot: 24 hectare ligt op het grondgebied van Zele en 7 hectare in Berlare. Aan landzijde ligt rond het hele gebied een dijk die het achterland beschermt bij stormtij.
Scheldebroek is vandaag vooral in gebruik door de landbouw. Daarnaast worden enkele percelen beheerd door vzw Durme als natuurgebied. Daardoor is het gebied niet alleen belangrijk voor waterveiligheid, maar ook voor natuur en open ruimte.
Enkele kilometers stroomopwaarts ligt Paardebroek, een deelgebied van cluster Kalkense Meersen.
Al vóór 1972 lag er rond de Scheldebroekpolder een verhoogde ringdijk. Via kleine sluisjes kon toen gecontroleerd Scheldewater het gebied binnenstromen. Dat water werd gebruikt om de hooilanden te bevloeien, een techniek die vroeger vaker werd toegepast in polders.
In 1972 werd de ringdijk verder verhoogd, van ongeveer 7,20 meter naar 7,50 meter TAW. Er kwamen zeven betonnen openingen in de dijk die in de winter afgesloten konden worden met houten balken. Aan de kant van het overstromingsgebied werd de dijk extra beschermd met stenen, zodat hij beter bestand was tegen de kracht van het water.
In 1982 kreeg de overloopdijk zijn huidige vorm. De kleine sluisjes verdwenen en maakten plaats voor twee grotere constructies om water af te voeren. De Scheldedijk werd verlaagd tot 6,40 meter TAW, zodat het Scheldewater bij stormtij gecontroleerd het gebied in kan stromen wanneer dat nodig is. Boven op de dijk kwam ook een geasfalteerd jaagpad.
In 2008 werd de ringdijk aangepast volgens de normen van het Sigmaplan. De afsluitbare openingen verdwenen, de dijk werd breder en verhoogd tot 8 meter TAW, en er kwamen een nieuwe dienstweg en landbouwhellingen.
Bescherming tegen wateroverlast
De ringdijk rond Scheldebroek werd verhoogd, versterkt en verzwaard. Zo is de omgeving beter beschermd tegen hoge waterstanden en stormtij op de Schelde. Dat is belangrijk, zeker nu de zeespiegel stijgt en het risico op overstromingen toeneemt. Het gebied is een gecontroleerd overstromingsgebied (GOG) dat bij stormtij overtollig rivierwater opvangt. Zo vermindert de druk op de dijken stroomopwaarts.
Ruimte voor landbouw
Scheldebroek blijft in de eerste plaats een open gebied dat grotendeels door landbouw wordt gebruikt. Om dat gebruik te ondersteunen, werden in 2008 drie overrijdbare hellingen over de ringdijk aangelegd. Zo blijven de akkers goed bereikbaar voor landbouwvoertuigen.
Aandacht voor natuur
Een kleiner deel van het gebied (1 hectare) wordt beheerd met aandacht voor natuur. Het gaat vooral om hooilanden en enkele percelen met ruigere begroeiing. Daarnaast zijn er kleine bosjes met voorjaarsbloeiers, zoals dotterbloem, en worden ook een twintigtal knotwilgen onderhouden. Die bomen bieden schuilplaatsen en nestgelegenheid voor onder meer uilen, vleermuizen en insecten.
Door die afwisseling van open graslanden, ruigere zones en kleine landschapselementen is Scheldebroek ook belangrijk voor vogels. Zo is het gebied een waardevolle plek voor weidevogels zoals de kievit, om te broeden en te overwinteren.
