De Wandelende kaai: na meer dan een eeuw weer stabiel

Een kaai die al tijdens de bouw begon te bewegen

De oude Scheldekaai staat niet toevallig bekend als de ‘Wandelende kaai’. Al tijdens de aanleg, tussen 1878 en 1903, begon de constructie te verschuiven. In de jaren zeventig deden zich opnieuw grote verzakkingen voor. Om de druk op de kaaimuur te verminderen, werd toen een deel van de grond achter de kaai afgegraven. Daarna raakte de oude kaai volledig buiten gebruik. 

Uit recente metingen bleek dat de bewegingen en verzakkingen zich opnieuw hadden ingezet en versnelden. Dat had ook gevolgen voor de infrastructuur in de omgeving. De landwaarts gelegen Sigmadijk vertoonde afschuivingen en andere tekenen van ernstige slijtage. Ook in de retourwand van de overslagkade van Blue Gate Antwerp ontstonden scheuren en plaatselijke vervormingen. Om verdere schade en mogelijke veiligheidsrisico’s te voorkomen, waren structurele stabilisatiewerken noodzakelijk.

Een nieuwe wand van staal

De kern van de werken was de bouw van een nieuwe, stevig verankerde combiwand. Die bevindt zich op het huidige waterkerende niveau van het Sigmaplan en neemt voortaan een groot deel van de druk van de grond en het water op. In opdracht van De Vlaamse Waterweg nv plaatste aannemer Herbosch-Kiere nv 137 stalen buispalen, met lengtes van 32 tot 39 meter. Samen zijn die palen goed voor ongeveer 4,5 kilometer staal. Tussen de buispalen werd zo’n 3.700 vierkante meter stalen damplanken aangebracht. 

De cijfers geven een idee van de omvang van de constructie: de buispalen wegen samen ongeveer 3.000 ton en de damplanken nog eens zo’n 700 ton. De nieuwe wand werd bovendien verankerd met ongeveer 163 injectieankers. Elk anker kan een belasting tot ongeveer 100 ton opnemen.

Natuurlijke oever aangelegd

De resterende constructie werd zo veel mogelijk ontlast. Een deel van de oude Scheldekaai werd hiervoor afgebroken tot net onder de laagwaterlijn. Daarna groef de aannemer de grond tussen de historische kaai en de nieuwe combiwand af. Daarbij werden ook slib, oude afwateringskokers en bestaande drainagestructuren verwijderd.

In de vrijgekomen ruimte tot tegen de combiwand kwam een natuurlijke oever. Onder de laagwaterlijn werd daarnaast een nieuwe ballastberm aangelegd. Die stevige berm ondersteunt en stabiliseert de resterende delen van de historische kaaimuur onder de laagwaterlijn. De aannemer herstelde verder ook de beschadigde retourwand van de bestaande overslagkade.

Veilig en nauwgezet opgevolgd

Na de stabilisatiewerken werden de verhardingen hersteld en kwamen er nieuwe leuningen, reddingsmiddelen en groenvoorzieningen. Speciale meettoestellen, zogenaamde inclinometers, volgen de kleinste bewegingen van de nieuwe constructies nauwgezet op. Dat gebeurde tijdens de uitvoering van de werken en gaat ook nadien verder. Zo kan De Vlaamse Waterweg nv de stabiliteit van de kaai blijvend bewaken. De totale investering bedraagt ruim 13 miljoen euro, exclusief btw.