Fort Sint-Filips: van zwaar vervuilde site naar hotspot voor natuur

De site stond decennialang bekend als een zogenaamde ‘black point’, een zwaar vervuilde zone door het lozen en verbranden van olieafval door de naburige petrochemische industrie in de jaren vijftig tot zeventig. Dankzij een grondige sanering, met een stevige kleiwand rond het fort, blijft de vervuiling nu veilig ingesloten.

Deze sanering bood tegelijk een unieke kans om natuurontwikkeling en waterveiligheid te combineren. Binnen het Sigmaplan, dat Vlaanderen beschermt tegen overstromingen en tegelijk de riviernatuur herstelt, richtten we het gebied naast Fort Sint-Filips in als estuariene natuur. Slikken en schorren – die onder invloed staan van het getij – vangen golven op, bufferen water bij stormtij en bieden een rijke leefomgeving voor planten en dieren. Ze dragen zo bij aan een klimaatrobuuste Schelde en beschermen omliggende gebieden tegen overstromingen.

Met een nieuwe strekdam leiden we de stroming beter, voorkomen we erosie en creëren we ideale omstandigheden voor de ontwikkeling van slik- en schorgebieden. Zo ontstond een waardevol getijdengebied van zo’n 11 hectare.

Intussen bevolken wormen, schelpdieren en kleine kreeftachtigen (het macrozoöbenthos) massaal de nieuwe slikken en vormen ze een belangrijke voedselbron voor vissen en vogels. Hoewel grote aantallen watervogels voorlopig uitblijven, zien onderzoekers wel al de eerste pionierplanten verschijnen en ontstaan er nieuwe schorren. De scholekster krijgt er op termijn extra rust- en foerageerplekken bij.

Het project versterkt niet alleen de natuur, maar draagt ook bij aan stabielere oevers en een vlottere scheepvaart op de Schelde. Fort Sint-Filips illustreert zo hoe sanering, waterveiligheid en natuurontwikkeling elkaar kunnen versterken. Daarnaast vormt het fort een ideale plek om even tot rust te komen in de drukke haven: een locatie met prachtige vergezichten, waar de oude contouren van het fort nog steeds zichtbaar zijn.

Lees het volledige syntheserapport hier.