Natuurherstel in de Demer: vier jaar later, wat levert het op?

Waterkwaliteit: kleine stapjes vooruit

Gezond water is de basis van een rijk ecosysteem. Met sensoren en maandelijkse staalnames checkten we de kwaliteit op verschillende plaatsen in de Demer en haar meanders. Het goede nieuws: in herstelde bochten, waar het water trager stroomt en slib kan bezinken, is de kwaliteit merkbaar beter. Toch blijft vervuiling van riooloverstorten een groot probleem. Vooral in de lente en zomer zorgt eutrofiëring – een teveel aan voedingsstoffen in het water – voor lage zuurstofwaarden, wat het leven in de rivier bemoeilijkt.

Leven in het water: vissen, planten en waterdiertjes

De natuur reageert positief op de herstelwerken. Na een zware vissterfte in 2021 – veroorzaakt door een waterbom – kwamen vissoorten zoals alver, bittervoorn en kopvoorn langzaam terug. In herstelde meanders met extra schuilplekken, zoals vastgeankerde dode bomen, nam de visdiversiteit sterk toe door de verscheidenheid aan habitat. Vooral jonge vissen voelen zich er thuis. Al blijven er nog altijd heel wat exoten aanwezig in de Demer: de blauwbandgrondel, zwartbekgrondel, zonnebaars en giebel.

Waterplanten, zoals fonteinkruiden en sterrenkroos, en waterdiertjes (ongewervelden) zijn nog schaars door troebel water en sterke stroming. In droge jaren, zoals 2022, krijgen ze wel meer kansen. Luwe, ondiepe rivierzones blijven daarom een belangrijke troef voor herstel.

Leven langs het water: loopkevers, oeverplanten en zoogdieren

Langs de oevers is er ook leven in de brouwerij. De aanwezige loopkevers geven een indicatie van de toestand van de herstelde meanders. Door te kijken of zulke soorten wel of niet aanwezig zijn, kunnen onderzoekers iets zeggen over de kwaliteit van het milieu: zeldzame, beschermde soorten keren terug, terwijl in niet-herstelde delen vooral algemene soorten voorkomen. 

De vegetatie is ook natuurlijker geworden, met pioniersplanten die profiteren van een dynamische rivier. In gekanaliseerde delen blijft de plantenrijkdom beperkt. Verder werden met wildcamera’s onder meer reeën, bevers, bunzingen en zelfs een boommarter vastgelegd in de herstelde gebieden.

De kracht van trager water

Dronebeelden en metingen tonen dat de rivierbodem en oevers zich aanpassen. Meanders vangen slib op, veroorzaken op sommige plaatsen erosie en zorgen dat het water trager stroomt. Verrassend genoeg stijgen de laagste grondwaterpeilen in de omgeving gevoelig, soms zelfs honderden meters van de Demer. Dat is goed nieuws voor de hele vallei.

Samengevat:
Het herstel van de Demer werkt. De natuur komt stap voor stap terug, het water wordt gezonder en de rivierbodem past zich aan. Er blijven uitdagingen, vooral rond vervuiling en het beheersen van piekdebieten, maar de eerste resultaten tonen duidelijk dat deze inspanningen lonen – voor de natuur én voor de mensen in de Demervallei.