Stabilisatie Antwerpse kaaimuur centrum-zuid afgerond

“De historische kaaimuur is 120 jaar oud en vertoonde op verschillende plaatsen ernstige tekenen van instabiliteit. Door deze structurele ingreep, die kadert binnen het Masterplan Scheldekaaien, is de kaaimuur gewapend tegen de druk van het Scheldewater en klaar voor de toekomst”, zegt Vlaams minister van Mobiliteit en Openbare Werken Annick De Ridder.

Technisch huzarenstukje

De stabilisatiewerken in de centrumzone waren een huzarenstukje. Onder andere de stenen helling in het verlengde van de Suikerrui, de bekende wandelterrassen, de beschermde hangar, en het zuiderpaviljoen waar het RAS is gevestigd, zorgden ervoor dat er weinig ruimte was om te werken. Ook ondergrondse constructies zoals de premetro- en voetgangerstunnel bemoeilijkten de werken. Door deze bouwwerken was het onmogelijk om aan landzijde een stabilisatietechniek toe te passen zoals in de zones Sint-Andries en Zuid of Loodswezen, waar een nieuwe diepwand landinwaarts en een holle kelder de oude kaaimuur volledig kunnen ontlasten. 

Om de kaaimuur toch voldoende te versterken, werd de kop van de kaaimuur vervangen door een betonnen kesp die verankerd werd door 150 groutankers. In de Schelde werd tegen de kaaimuur een hoge steunberm gecreëerd die de oude kaaimuur moet verhinderen om verder richting de schelde te schuiven. 

Krista Maes, waarnemend gedelegeerd bestuurder van De Vlaamse Waterweg is tevreden met de werken: “De combinatie van deze maatregelen zorgt ervoor dat de kaaimuur, die reeds 120 jaar in beweging is, eindelijk tot stilstand komt. Met deze structurele ingreep, beschermen we de oude stad met respect voor het historische karakter van de kaaimuur.” 

Na de stabilisatie van de kaaimuur, kunnen in 2026 ook de werken aan de waterkering en het openbaar domein starten in deze zone. De stad Antwerpen voorziet hier ruimte voor stadsactiviteiten waarvoor in de nauwe binnenstad te weinig plaats is.

Stand van zaken

Nu de werken aan de kaaimuur in de zone centrum-zuid afgerond zijn, is de Antwerpse kaaimuur over een afstand van drie kilometer aaneensluitend gestabiliseerd. In het noorden van de stad, moet de kaaimuur enkel nog ter hoogte van de Rijnkaai over een lengte van 800 meter gestabiliseerd worden. De stabilisatiewerken aan de Rijnkaai starten in het najaar van 2025. Ook in het zuiden van Antwerpen is er nog werk voor de boeg. De zeer instabiele kaaimuren ter hoogte van de Kennedytunnel, waar de nieuwe fiets- en voetgangersbrug over de Schelde komt, wordt de komende jaren gestabiliseerd. Ook aan Blue Gate Antwerp is de kaaimuur nog niet volledig gestabiliseerd.

Masterplan Scheldekaaien

Al in 1883 merkten ingenieurs dat delen van de kaaimuur richting Schelde verschoven. Dat wankele evenwicht wordt veroorzaakt door de Boomse klei onder de fundering van de muur en de druk van het grondwater. De voorbije 120 jaar ontwikkelden bouwkundigen diverse oplossingen, die telkens ontoereikend bleken om op lange termijn een duurzame oplossing te bieden. In het kader van het Sigmaplan werkte De Vlaamse Waterweg nv in verschillende zones aan een definitieve oplossing op maat voor de instabiele kaaimuur. 

Bij hevige stormvloeden lopen de Scheldekaaien telkens onder water. Antwerpen is zeer overstromingsgevoelig door zijn ligging aan de Schelde. Na de stormvloed van 1976 werd er een waterkering gebouwd: een betonnen muur met een lengte van 5,5 kilometer en een hoogte van 1,35 meter. Door de klimaatverandering en zeespiegelstijging is het nodig die waterkering te verhogen met 90 centimeter. Dit gebeurt nadat de stabilisatie van de kaaimuur is afgerond. Bescherming tegen overstromingen is de belangrijkste functie van de waterkering, maar ze bepaalt natuurlijk ook het aangezicht van de kaaien. Daarom combineren we deze werken zoveel mogelijk met de herinrichting van de kaaivlakte.

Over een lengte van meer dan zeven kilometer, van het Droogdokkeneiland in het noorden tot Blue Gate Antwerp in het zuiden, geven we de Scheldekaaien in Antwerpen een grondige facelift. De kaaimuur telt acht zones, elk met een specifieke stabilisatietechniek, op maat van de toestand van de kaaimuur en in functie van het toekomstige gebruik. De acht verschillende deelgebieden worden heraangelegd volgens het masterplan Scheldekaaien, dat is opgemaakt in opdracht van stad Antwerpen, AG Vespa en De Vlaamse Waterweg nv. Die laatste neemt de stabilisatie van de kaaimuur en de aanleg van een verhoogde waterkering voor zijn rekening. De stad Antwerpen en AG Vespa zijn verantwoordelijk voor de heraanleg van het openbaar domein. De werken gebeuren in fases over een 15-tal jaar.