“Laten we eerst enkele zaken scherpstellen”, steekt Frank van wal. “Gek weer in België is normaal. Het is hier altijd al wisselvallig geweest, daarom hebben we zoveel weerspreuken. Maar het weer is een momentopname. Als we het over het klimaat hebben, spreken we over geleidelijke trends en gemiddelden over periodes van dertig jaar. Op die schaal zagen we de voorbije decennia nattere winters en drogere zomers met minder maar intensere regenbuien. Dat is een gevolg van de klimaatverandering.”
Waarom heeft de klimaatverandering ook een impact op regenbuien?
“Twee fenomenen spelen een grote rol. Het eerste is de straalstroom, een grote luchtrivier die op tien kilometer hoogte van west naar oost stroomt aan meer dan honderd kilometer per uur. De straalstroom ontstaat door temperatuurverschillen tussen de evenaar en de polen. Door de klimaatopwarming verkleint dat verschil: de polen warmen sneller op dan de evenaar. Het gevolg is dat de straalstroom “luier” wordt en meer gaat meanderen. Daardoor blijven grote weersystemen langer ter plaatse trappelen. Hangt er bij ons een lagedrukgebied, dan kun je dikwijls regen, regen, regen verwachten. Ergens anders blijft het dan langer droog.”
“Het tweede fenomeen dat meespeelt, is dat warmere lucht meer waterdamp kan bevatten. Dat is de wet van Clausius-Clapeyron, voor de liefhebbers. Voor elke graad waarmee de lucht opwarmt, kan die zeven procent meer waterdamp bevatten. Ter vergelijking: doe maar eens suiker in koud en warm water, dan zul je zien dat in het koude water minder suiker oplost. Een wolk kun je zien als een spons die groter wordt in warmere lucht. Omdat een grotere spons meer water kan bevatten, kan het langer duren eer het regent. Maar eens je die spons uitknijpt, kan er meer water uitkomen.”
En zo’n grotere spons leidt weleens tot problemen?
“Op twee manieren zelfs, want je krijgt hevigere buien én langere droge periodes. Droogte is heel vervelend voor de landbouw en de drinkwaterproductie. Bovendien maakt het de bodem harder, waardoor water sneller wegstroomt als het regent. We krijgt dus véél neerslag op korte tijd, die razendsnel afvloeit naar lagergelegen gebieden. Alle verhardingen en rechtgetrokken rivieren in ons land versterken dat effect nog eens. Dat is een recept voor wateroverlast én watertekort.”
“Je zou het misschien niet denken, maar Vlaanderen is een van de regio’s met de hoogste waterstress van Europa. We hebben wel veel regendagen - een kleine tweehonderd per jaar - maar een regendag telt al vanaf 5 minuten gedruppel. Bekijk je het per minuut, dan is het bij ons meer dan 90% van de tijd droog. In het verleden hebben we grachten gegraven, rivieren rechtgetrokken… alles om water snel af te voeren. Vandaag is een andere aanpak nodig: we moeten water zoveel mogelijk opsparen en over een grote oppervlakte in de bodem laten infiltreren. Zeker nu buien soms wat langer op zich laten wachten. Mensen klagen weleens als het in juni veel regent, maar we mogen heel blij zijn met die regen. De natuur reageert er fantastisch op!”